9-18 juni 2017

'De utopie is gegarandeerd niet ideaal’

close

Theater over een ideale wereld, dat klinkt al gauw zweverig, moralistisch en een tikje afgezaagd. Theater t’eig en Moeremans&Sons wagen zich er toch aan. Wat is er zo boeiend aan een ideale wereld?

Tekst Bram van Dijk Foto Bas Berends Illustratie Nina Maissouradze

Voor de kerk in Midsland verzamelt zich een drietal schilders in beige stofjassen. Ze plakken een foto van de kerk op de ezels voor hun neus. De vraag aan het voorbijlopend publiek: hoe zal dit plaatje er in 2081 uit zien? ‘Die kerk is er dan niet meer’, zegt de ondervraagde man. ‘Dat wordt een restaurant, met terrasjes en winkeltjes.’ Een van de schilders tekent een terrasluifel en tafeltjes. En de graven? ‘Die zijn er nog wel.’ En zijn het dan nog graven of zijn het grote iPads? ‘Nee, de graven blijven graven. Alleen dan plat zodat je er overheen kan lopen.’

Een van de schilders wordt gespeeld door Sarah Moeremans, theatermaker en naamgever van theatercollectief Moeremans&Sons. Ze doet geen moeite om het te verbergen: ‘We zijn geen van allen goede tekenaars.’ Maar het lijkt haar en het voorbijlopende publiek niet te deren. ‘We gaan samen fantaseren over hoe de toekomst eruit komt te zien. Om het zo minder fantastisch te maken.’ Fantastisch, dat is Moeremanstaal voor meer concreet.

 

Iets verderop, bij de Wilhelminapolder in Formerum, worden bezoekers ook naar hun ideale wereld gevraagd. Tourgids Thomas Sobotka staat op een duin. ‘Welkom in het mooiste dorp van Europa!’ Hij is burgemeester en tevens regisseur in het tijdelijke dorp van het Oostenrijkse Theater t’eig. ‘Dit dorp is helemaal perfect, het heeft alles. Het klinkt als een commercial en dat is het ook, maar het klopt ook nog eens!’Het dorp bevat: een school, een museum, een vrijetijdsplek, een dorpsplein, een kerk, een kantoor en een winkel. Een jongetje trekt aan de jurk van zijn moeder. ‘Maar ik zie helemaal geen gebouwen staan.’ Moeder, op fluistertoon: ‘Die moet je er bij fantaseren.’

Al is het dorp voor de inwoners ideaal, Thomas staat open voor invloed van anderen. ‘In de winkel kunnen ze op een vlaggetje schrijven wat ze nog missen. Deze planten ze ergens in dit dorp. Zo krijgen we een verzameling van wat mensen ideaal vinden.’

Toekomst is niet van een clubje

Wat is er interessant aan je voorstellen hoe een ideale wereld is? ‘Het inbeelden hoe de toekomst eruitziet is nu te veel van de Volkskrant en van praatprogramma’s geworden. Mensen vinden het zelf te ingewikkeld of te groot om er over na te denken. Maar ik denk dat we dat nadenken niet kunnen overlaten aan de media.’ De toekomst moet meer van ons allen worden en minder van een clubje. ‘Je wilt ook niet dat de toekomst besloten wordt door een gesprek tussen Trump en Poetin.’

Volgens Sarah Moeremans moet het theater niet langer ‘de spiegel van de samenleving’ zijn. ‘Dat is het lang genoeg geweest. Ik vind dat theater nu meer agenderend moet zijn. Of, liever nog, provocerend. Voor het zijn van een spiegel is theater tegenwoordig te traag.’ Nadenken over de toekomst, nadenken over een utopie, vraagt wel veel van de verbeeldingskracht van mensen. Wat opvalt: wat mensen willen, is minder progressief dan je wellicht zou denken. ‘Heel veel mensen willen dat er niks verandert. Dat alle gebouwen en ruimtes zo blijven als ze nu zijn. Het is een beeld dat we koesteren, waar we aan vasthouden.’ Opvallend, vindt Sarah, want ze hoort nogal wat gezeur om haar heen over het ‘nu’. Maar toch: ‘Praat je over de toekomst, dan krijgt men nostalgie naar het heden.’

De hang naar het heden zie je ook terug in het ideale dorp van t’eig. Daar worden elke dag zo’n tweehonderd ideeën geplant. Deze worden elke avond in het museum gehangen, keurig verdeeld in categorieën: iets voor kinderen, transport, winkels, natuur, dierfaciliteiten, veiligheid en zo nog even door. Thomas: ‘Mensen komen vooral met praktische dingen. En veel mensen missen een begraafplaats. Ze zoeken toch naar wat ze al kennen, ook als ze het over de utopie hebben.’

Utopie-expert

Je kunt Sarah ondertussen wel een utopie-expert noemen. Vorig jaar bracht Moeremans&Sons de voorstellingsmarathon Tempopia en dit jaar doen ze het hetzelfde met Futopia. Daarin twee voorstellingen, een lunch en een radioprogramma. Maar is de ideale wereld niet wat saai? ‘De utopie is gegarandeerd niet ideaal. Wat voor jou ideaal is, is voor mij een distopie. Daar zit de spanning.’ Ook Thomas vindt dat een utopie nooit ideaal zal worden: ‘Alleen een eenpersoons-utopie zou kunnen, maar mijn grootste wens is dat ik met familie ergens ben, dus dan heb je alweer met veel meer utopieën te maken.’ Gezamenlijk het dorp betreden wordt dan ook aangeraden. ‘Verschillende mensen, verschillende antwoorden. En daar begint het praten en overleggen over wat we echt willen.’

Ondertussen is de kerk op de foto veranderd in een yogapaleis met glijbanen. De man wordt bedankt en krijgt de tekening mee om thuis op te hangen, zodat Moeremans ‘honderden mini-exposities heeft door heel het land’. Het is een kleurrijk spektakel geworden, waarin fantasie en wensen om voorrang strijden. Sarah sluit af met de zin waarmee ook het dagelijkse radioprogramma wordt afgesloten: ‘Het is niet tijd voor één groot verhaal, maar voor honderden kleine gesprekken die samen een oorverdovend geroezemoes teweegbrengen.’