Dit artikel is geschreven door Marloes Fopma en verscheen eerder voor de Vrienden van Oerol.
“Schat, ben naar Nollekes. De sleutel ligt waar je hem vindt. Laat jezelf binnen. Voel je thuis.” Met houten schijven vormen zich deze woorden op de dijk over een paar honderd meter tijdens Oerol 2015. Vraag je een willekeurige eilandgast waar de Nollekes zijn, dan schudt hij dikwijls zijn hoofd – behalve tijdens Oerol.
Tot 1990 is het gebied aan de Badweg naar West aan Zee een vuilstortplaats. Strontkarren, puin, en later huishoudelijk afval worden er gedumpt; kapotte auto’s en zelfs de restanten van een lijnbus liggen er vermoedelijk nog onder het zand. Tot het terrein wordt afgedekt met grond is het een geliefde juttersplek, ongeacht hoe de wind staat, en een speelplek voor de jeugd. Zelfs nu voelt het terrein voor theatermakers als een avontuurlijke speeltuin.
‘Nol’ betekent een verhoging in het landschap, al dan niet door de mens gemaakt. Wanneer Staatsbosbeheer met grote hoeveelheden afgeplagd duinzand van elders op het eiland blijft zitten, vragen ze Oerol om mee te denken – afvoeren naar de wal blijkt ingewikkeld. De kunstenaars van het Observatorium in Rotterdam bedenken een natuurtheater ‘in de wolken’ en tractors rijden af en aan met ladingen zand tot de gewenste hoogte is bereikt. Vanaf 2010 maken theatergezelschappen en beeldend kunstenaars dankbaar gebruik van deze plek.
Voorstellingen die blijven hangen
Door de jaren heen keert op de Nollekes een thema steeds terug: wat de mens achterlaat, wat de natuur herneemt en hoe we ons daartussen bewegen.
In Waste Me (2024) van Maas theater en Dans verrijst een reusachtige gletsjer van afval — koelkasten, matrassen, banken, vuilniszakken met raadselachtige inhoud — een monument van alles wat de mens achterlaat. Uit dat decor kruipen vijf dansers, aanvankelijk nauwelijks menselijk. Ze proberen zich los te maken van de berg troep die hen gevangen houdt. “We zijn verslaafd aan spullen,” zegt regisseur Cecilia Moisio, “we ontlenen onze identiteit aan wat we hebben.” De plek waar ooit vuil lag, wordt even een spiegel: voor wat we bezitten, verspillen en bewaren.
Ook High-Rise (2024) van Orkater/De Nieuwkomers: KONVOOI vraagt zich af hoe we onze eigen puinhoop blijven bouwen. En de Poezieboys, Joost Oomen en Explore the North maken het luchtiger in GEESTEN (2025), waarin chaos, humor en inspiratie elkaar op hilarische wijze vinden op hun ‘Eierland’.
Van afval naar lucht
Soms lijkt de Nollekes je op te tillen. In Flyland (2014) van David Middendorp en Korzo Producties glijden twee dansers vanuit het struikgewas naar een wit podium dat langzaam oplicht, terwijl drones en projecties het eilandlandschap mee laten bewegen. De vloer lijkt te scheuren, fragmenten breken los en de performers balanceren tussen instorten en opstijgen. Een betoverende reis over duinen en door de nacht, het eiland dat even zweeft.
Ieder jaar krijgt de locatie een ander ritme: van nacht naar ochtend, van zweven naar aarden.
Ochtendgloren en verbinding
Sinaasappelschilletjes wijzen de weg naar de top. Terwijl de zon opkomt, delen leden van dansgezelschap Compañia Sharon Fridman thee uit aan Vrienden van Oerol, na workshops ter voorbereiding op de grotere voorstelling Rizoma (2016). Met honderd mensen lichaams- en ademhalingsoefeningen doen en daarna hand in hand staan, maakt je bewust van de natuur om je heen; een belevenis die blijft hangen.
Verweven herinneringen
Vijftien jaar na de opening van dit landmark winnen grassen, distels en brandnetels terrein. De rechthoekige vormen in het landschap, die ooit voor contrast zorgden en de blik kaderden, verdwijnen langzaam.
De Nollekes ligt er wat verloren bij, naast de crossbaan. Alsof het wacht op een nieuw verhaal. De herinneringen blijven: van waar de een kwijt kon wat hij wilde, tot waar de ander het onverwachte vond, met blijdschap, teleurstelling of verwondering.
Misschien zijn er nog zaadjes van de voorstelling Kiemkracht (2016) achtergebleven, die nu goed gedijen op die bult tussen de dennenbomen en de contouren van de duinen aan de horizon. En in het hart van ieder die ooit geraakt werd door een voorstelling op deze bijzondere plek.
