Er zijn van die plekken op Terschelling waar de tijd even stil lijkt te staan, terwijl alles om je heen juist voortdurend verandert. De Streken, het indrukwekkende getijdenkunstwerk van Marc van Vliet, is zo’n plek. Vijf jaar lang keerde de Streken terug aan de dijk bij Oosterend, waar lopen over het water ineens werkelijkheid werd. Dit jaar wordt het werk voor de laatste keer afgebouwd, op 7 september. Wie een tastbaar aandenken zoekt aan mooie momenten op de houten constructie, kan het werk in miniatuurvorm koesteren.
Het is voor veel mensen even slikken dat De Streken dit jaar voor de allerlaatste keer is opgebouwd. Ook wij bij Oerol gaan het kunstwerk ontzettend missen. De imponerende houten verschijning voelt inmiddels zo vertrouwd dat je het liefst zou willen dat je er voor altijd naar terug kunt keren. Toch is dit afscheid precies zoals het ooit bedacht is. De levensloop van vijf jaar is vanaf het eerste ontwerp van deze installatie het vaste uitgangspunt geweest.
Dat een kunstwerk in een kwetsbaar UNESCO Werelderfgoedgebied als de Waddenzee kan worden geplaatst, is niet vanzelfsprekend. Er is in het voortraject ontzettend veel tijd en liefde gestoken in het aanvragen van de juiste vergunningen, die specifiek voor deze termijn van vijf jaar zijn afgegeven. Bovendien is de constructie door kunstenaar Marc van Vliet ontworpen om het zoute water en elementen te trotseren, met een vooraf vastgestelde houdbaarheidsdatum. Nadat het werk verschillende keren was opgebouwd en weer opgeruimd, bleek dat het herstel jaarlijks zelfs groter en kostbaarder was dan dat vooraf kon worden ingeschat. Dat het werk in 2026, tot en met 6 september, nog één keer heeft kunnen schitteren, is mede te danken aan de hartverwarmende crowdfunding van afgelopen jaar. Daarmee wordt de cirkel nu rond gemaakt: deze versie van De Streken is een vijfde maal verschenen volgens het oorspronkelijke plan, precies zoals het ontworpen, vergund en bedoeld is.
Het tijdelijke karakter van het werk is iets dat Marc van Vliet ook juist zo aanspreekt. ‘Ik vind vergankelijkheid een heel mooi iets. Natuurlijk is het een beetje verdrietig als we hier volgend jaar komen en De Streken er niet meer staat. Maar de mensen die het hebben gezien, die erbij waren, kunnen vertellen hoe mooi het was aan de mensen die het niet hebben meegemaakt. Daarmee krijgt het werk nog weer een nieuwe dimensie, omdat het een plek krijgt in ons geheugen en onze verhalen’.
'Het werk krijgt weer een nieuwe dimensie, omdat het een plek krijgt in ons geheugen en onze verhalen.’
Marc van Vliet is er, sinds het begin van het ontwikkelproces van De Streken, veel over in gesprek geweest met Oerol-oprichter Joop Mulder. Maar De Streken zoals wij die de afgelopen jaren hebben leren kennen kent een langere geschiedenis. Kunstenaar Marc van Vliet heeft sinds 2015 verschillende versies van de Streken gebouwd en op verschillende plekken op Terschelling laten neerstrijken. Zo stond de eerste uitvoering van het werk op de Noordsvaarder aan de westkant van het eiland en werd er in 2016 een getijdeninstallatie opgebouwd aan de andere kant van het eiland, bij de Wierschuur. In een eerdere versie van de plannen zou De Streken zelfs een reizend kunstwerk worden, dat aan verschillende kusten zou ‘aanspoelen’. Dat heeft veel invloed gehad op hoe De Streken is geconstrueerd, als reizende en tijdelijke seizoensinstallatie.
Joop zag in De Streken in het bijzonder een unieke kans om bezoekers het Waddenlandschap op een meeslepende manier te laten beleven, door ze er midden in te plaatsen. Dit uitgangspunt vormde onder andere ook een belangrijke basis voor Sense of Place (wat hij oprichtte in 2016), waarbij het accent van kunst op locatie verschuift. Het landschap werd niet langer alleen een decor of speelvlak, maar het hoofdonderwerp zelf.
Toen Joop in januari 2021 plotseling overleed, werd De Streken ook een plek waar mensen konden stilstaan bij zijn legacy. Marc kende de grote ambities van zijn vriend goed en hoorde hem regelmatig zijn frustraties verzuchten wanneer er een prachtig plan dreigde te sneuvelen onder druk van een lastige vergunningsaanvraag of bezwaren van betrokkenen. ‘Dan mopperde hij dat hij de stop uit het eiland zou trekken, als ze niet snel zouden ophouden’, aldus Marc. Daarom plaatste Marc in 2022 bovenaan de dijk een grote plaquette, met daarin een ijzeren stop. Een blijvend symbool op de dijk dat herinnert aan de visie van Joop om groots te blijven dromen.
Hoewel de planken en palen straks op 7 september worden opgeruimd, verdwijnt De Streken nog niet helemaal. Wie goed kijkt ziet een deel van de fundering van de installatie bij laag tij terug op de bodem van de Waddenzee. Deze palen, waar het werk jaarlijks aan werd bevestigd om de installatie op zijn plek te houden, bieden inmiddels onderdak aan een verscheidenheid aan Wadbewoners. Zo hebben zich in de afgelopen jaren alikruiken, wieren en mosseltjes aan de steunpunten gehecht en is er veel leven rondom de palen te vinden. Hierdoor is besloten om ze voorlopig te laten staan ten behoeve van de biodiversiteit. En zo worden wij een beetje geholpen om de herinnering en de contouren van De Streken via de mondelinge overlevering in ons collectieve geheugen te borgen.
Wil je de herinnering aan De Streken tastbaar houden? In de winkel en webshop van VVV Terschelling is een unieke miniatuurversie van het kunstwerk te koop. Je kunt jouw exemplaar zelfs die herkenbare, ruwe roestlaag geven door hem een tijdje in (Wadden)zeewater te leggen.
Met jouw aankoop steun je direct kunstenaar Marc van Vliet en Oerol. En heb jij een iconisch stukje eilandgeschiedenis in huis!
